Gezinskaart van Sieds Johannes Rienks (1770-1845)

Sieds Johannes RIENKS, geboren Marrum 06-10-1770, overleden Leiden 15-11-1845, zoon van Johannes RIENKS en Akke Sijtses BOERSEMA.

Sieds Johannes Rienks

Hij werkte met zijn vader op de boerderij Bangma-zathe bij Jousumburen en bracht daarnaast zichzelf het metaaldraaien op een draaibank bij. Hij kwam in contact met Arjen Roelofs en diens broers te Hijum en leerde van hen hoe hij lenzen moest slijpen en polijsten. Hij sleep brillenglazen en lenzen voor microscopen en bouwde vervolgens telescopen naar een ontwerp van Pieter Roelofs.

In 1805 maakte hij met een broer (?), die in Amsterdam bij professor Hesseling studeerde, een reis door Holland en Zeeland. De broers bezochten fabrieken in Dordrecht, Rotterdam, Middelburg en Delft. Rienks werkte enige tijd op vrijwillige basis in een fabriekje in Delft waar hij hoopte zijn kennis te verrijken. Toen bleek dat de fabriek al lang geen telescopen meer maakte en hij ook nergens les kon krijgen, vertrok hij maar weer.

Op een tentoonstelling van Volksvlijt die in september 1809 te Amsterdam werd gehouden, waren vier van zijn telescopen te zien, plus een microscoop. Zijn viervoets-telescoop trok de aandacht van koning Lodewijk Napoleon waarop Rienks deze de telescoop schonk. Op 7 juni 1810 besloot de koning hem opdracht te geven tot het bouwen van een tweevoets-telescoop en tot het onderrichten van een leerling in het slijpen van lenzen en het samenstellen van telescopen.

Sieds kreeg hierover een brief op 15 juni, maar toen hij vervolgens enkele weken later schriftelijk contact opnam met de directeur-generaal, was hij net te laat. Op 1 juli had Lodewijk Napoleon troonsafstand gedaan, en op 9 juli was Nederland bij het Franse Keizerrijk ingelijfd.
Rienks ging desondanks rustig door met het bouwen van telescopen. Hij diende in 1817 samen met Arjen Roelofs bij de Nederlandse regering een plan voor een telescoop in. Het plan werd niet uitgevoerd, maar het trok de belangstelling van Koning Willem I, die de beide ontwerpers benoemde tot broeder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.

Een spiegeltelescoop gemaakt door Sieds Rienks
(afbeelding van museum Boerhaave)
Spiegelmicroscoop, gemaakt door Sieds Rienks
(afbeelding van museum Boerhaave)

Sieds kreeg in 1818 op voorspraak van professor A.C. Camper een opdracht van koning Willem I om twee grote telescopen te bouwen voor de sterrenwachten van Leiden en Utrecht. Hij verhuisde naar Berlikum en ging er in het huis van Roelof Hessels Hommema wonen die hem hielp bij de bouw. Voor de berekeningen voor de spiegels en het tekenen van de constructie schakelde hij opnieuw Arjen Roelofs in. Het tweetal kreeg overigens onenigheid tijdens het project, en de kwaliteit van de telescoop van Leiden (voltooid in 1821) bleek zo slecht, dat deze in 1845 voor schroot werd verkocht. Die van Utrecht is nooit geplaatst.

Waarschijnlijk vestigde Sieds zich kort na de dood van Roelofs in Leiden, waar hij in ieder geval in 1829 woonde. Hij overleed aldaar op 75-jarige leeftijd.

 

Sieds is getrouwd 07-10-1798 met Grietje Dirks HELLINGA, geboren Ferwerd 17-04-1780, overleden Leeuwarden 05-03-1848, dochter van Dirk Sijbrens en Grietje Martens HELLINGA.
Huwelijk ontbonden Leeuwarden 08-01-1822.

Uit dit huwelijk:

  1. Mattje Siedses RIENKS, geboren Ferwerd 09-01-1807, gedoopt Ferwerd 15-02-1807, overleden Woudsend 25-04-1837. 
    Zij is getrouwd Wymbritseradeel 22-03-1833 met Douwe Hendriks BOERSMA, geboren Ferwerd 13-01-1796, overleden Wanswerd 10-02-1869, zoon van Hendrik Geerts BOERSMA en Trijntje Douwes.
  2. Johannes Siedses RIENKS, geboren Ferwerd 30-11-1813, overleden Hoogeveen 20-01-1900.
    Hij is getrouwd Hoogeveen 09-02-1842 met Grietje Gerrijts de JONGE, overleden Hoogeveen 09-02-1842, dochter van Gerrijt Alberts de JONGE en Anna Jans.
    Johannes hertrouwt Franeker 09-06-1867 met Trijntje Jacobs de GRAAF, geboren Oldeboorn 29-03-1833, overleden Meppel 11-03-1908, dochter van Jacob Lieuwes de GRAAF en Engeltje Sijbrens van VEEN.
  3. Akke Siedses RIENKS, geboren Ferwerd 11-05-1815, overleden Leiden 20-05-1884.
    Zij is getrouwd Leiden 07-06-1838 met Hendrik Frederik SCHLETTE, commissionair in effecten, geboren Leiden 28-02-1815, overleden Leiden 27-09-1884, zoon van Hendrik Christiaan SCHLETTE en Catharina FOX.
  4. Grietje Siedses RIENKS, geboren Ferwerd 11-05-1815, overleden Utrecht 07-06-1880.
    Zij is getrouwd Leiden 13-09-1848 met Wilhelmus Rutgerus HAKVOORT, geboren Utrecht 27-11-1823, overleden Utrecht 18-04-1889, zoon van Johannes Jacobus HAKVOORT en Agnes van de KAMP.
  5.  

  6. Dirk Siedses RIENKS, geboren Ferwerd 05-06-1818, overleden Hallum 17-12-1860.

Sieds hertrouwt Menaldumadeel 27-11-1822 met Sijtske Wijbe de JONG, geboren Berlikum 28-01-1804, overleden Leiden 19-03-1861, dochter van Wijbe Sijes de JONG en Martentje Gabes.

Uit dit huwelijk:

  1. Martentje Siedses RIENKS, geboren Berlikum 30-05-1824, overleden Berlikum 01-06-1824.
  2.  

  3. Wiebe Siedses RIENKS, geboren Heeregracht Wijk 7,  nr. 4 Leiden 23-11-1827, overleden Pieterskerkstraat Leiden 05-05-1854. Geelgieter.
  4. Biense RIENKS, geboren Heeregracht Wijk 7,  nr. 4 Leiden 09-02-1830. Kopergieter.
    Hij is getrouwd Leiden 21-12-1853 met Alida Jacoba HOFKES, geboren Leiden 28-05-1827, overleden Leiden 04-03-1899, dochter van Jan Fredrik HOFKES en Aaltje VENKER.
    Huwelijk ontbonden door echtscheiding Leiden 15-02-1871.
  5.  

  6. Martinus Siedses RIENKS, geboren Leiden 10-11-1834, overleden Leiden 05-10-1841.
  7. Martha Siedses RIENKS, geboren Leiden ca. 1841, overleden Utrecht 01-08-1912.
    Zij is getrouwd Utrecht 06-11-1867 met Gerrit HAKSEL, geboren Amsterdam ca. 1838, overleden Utrecht 20-12-1932, zoon van Cornelis HAKSEL en Jannetje Margaretha van BEEST.

Bronnen:

      • Informatie over het werk en leven van Sieds Rienks zijn afkomstig van Wikipedia, enkele gegevens in de gezinskaart van genealogieonline.nl en geneagraphie.com.